فصلنامه تخصصی پژوهش های زبانی ـ ادبی قفقاز و کاسپین

فصلنامه تخصصی پژوهش های زبانی ـ ادبی قفقاز و کاسپین

یادداشت‌های شاهنامه (1)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشگاه روسی-ارمنی (اسلاونی)
چکیده
I. ریشه‌شناسی نام سهراب

تاکنون رأی غالب دربارۀ وجه اشتقاق نام سهراب همان پیشنهاد فردیناند یوستی است که سهراب را مرکّب از دو جزء āb + surx یعنی «دارای درخشش سرخ» می‌داند. ولی به گمان نگارنده، جزء -āb در این واژه بر خلاف نظر مشهور، نه آب به‌معنای «درخشش» بلکه همان «مایع معروف» است. از سوی دیگر، گونۀ اصیل این نام نیز سهراب است. نگارنده در یادداشت حاضر با دلایل گوناگون نشان داده‌است که در مجموع نام سهراب را باید به‌معنایِ «آب/رودخانۀ پرخروش/پرشتاب» دانست.

کلیدواژه‌ها:  ریشه‌شناسی ایرانی؛ سهراب/سرخاب؛ شاهنامه؛ سُهران 

II. برخی ملاحظات تاریخی دربارۀ نام موشیل ارمنی

مقالۀ حاضر دربارۀ موشیل (موشیغ)، سپهسالار ارمنستان است که در داستان رویارویی خسرو پرویز و بـهرام چوبین از او سخن به میان رفته‌است. به‌عقیدۀ نگارنده صفاتی که فردوسی در شاهنامه برای موشیغ ذکر کرده، الهام‌گرفته از شخصیت سپهسالار دیگری همنام اوست که در سال 371 م با شاپور، پادشاه ساسانی جنگید و بر او چیره شد. این موشیغ، معروف‌ترین فرد خاندان مامیکونیان است و در تاریخ‌نگاری ارمنی از او با صفاتی مانند دلاور و سلحشور یاد شده است. نگارنده در این مقاله به‌طور ضمنی به ریشه‌شناسی واژۀ ناخارار (یعنی «بزرگِ خاندان») نیز پرداخته‌است. شایان ذکر است که برای واژۀ مذکور تاکنون وجه‌اشتقاقی پیشنهاد نشده‌است. افزون بر این، نام‌های رادمان و بارمان نیز در مقالۀ حاضر اجمالاً بررسی شده‌اند.

کلیدواژه‌ها: شاهنامه؛ ارمنیان در شاهنامه؛ موشیل (موشیغ) مامیکونیان؛ رادمان؛ بارمان؛ ناخارار